Μοναστήρια


ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΑΝΕΚΤΙΜΗΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

Ιερά κτίσματα πίστης και τέχνης.  Πραγματικοί θησαυροί που θυμίζουν το λαμπρό παρελθόν της περιοχής. Βυζαντινές και μεταβυζαντινές μονές, με τις τοιχογραφίες και τις εικόνες των Αγίων του 12ου και του 13ου αιώνα, εναρμονίζονται απόλυτα με το ανεπανάληπτο φυσικό περιβάλλον του Νομού και σε κάνουν να πιστέψεις στα θαύματα. Ιερό δέος και απέραντος θαυμασμός κατακλύζουν τον επισκέπτη, ταξιδεύοντας τον σε άλλες διαστάσεις τόπου και χρόνου. Αφεθείτε σ’ αυτό το διαφορετικό ταξίδι. Θα γίνει το αγαπημένο σας.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΜΕΛΙΣΣΟΤΟΠΟΥ

Θεμελιώθηκε επί δυναστείας Κομνηνών (1080). Βρίσκεται μέσα σε ένα πυκνό δάσος, κοντά στο χωριό Μελισσότοπος και είναι η αρχαιότερη μονή του Νομού. Το πρώτο μοναστηριακό συγκρότημα ήταν για σχεδόν τέσσερις αιώνες αφιερωμένο στον Άγιο Παντελεήμονα. Μετά την άλωση της Πόλης, το μοναστήρι τιμά και την μνήμη των Αγίων Αναργύρων, Κοσμά και Δαμιανού. Στα επόμενα χρόνια μονάζουν εκεί Άγιες μορφές. Κορυφαίος ο Όσιος Νεκτάριος, που ασκήτευσε στο μοναστήρι   μετά το 1460. Η μονή θα γνωρίσει τη δεύτερη άνθηση της το 1754, χρονιά που ο Γεράσιμος από την Σίφνο θα εγκατασταθεί εκεί. Οι αιώνες που θα ακολουθήσουν θα οδηγήσουν το μοναστήρι σε παρακμή, με αποκορύφωμα  τη μεγάλη φωτιά του 1947. Το σημερινό καθολικό της μονής εγκαινιάστηκε στις 8 Μαΐου  του 1858 και μέχρι σήμερα εντυπωσιάζει με τις λιθοανάγλυφες και μαρμαροανάγλυφες παραστάσεις. Ιδιαίτερα σημαντικό το τέμπλο, στο οποίο οι παλαιότερες εικόνες χρονολογούνται από το 1763. Ακόμα εντυπωσιάζει στη βάση του σταυρού η παράσταση του δεκαεξάκτινου αστεριού της Βεργίνας. Το 19ο αιώνα λειτουργούσε στη μονή Ιερατική Σχολή, ενώ το 1754 για πρώτη φορά και σχολείο. Καθώς ήταν αφιερωμένη σε δυο γιατρούς, άτομα με ανίατες ψυχικές και σωματικές ασθένειες έβρισκαν καταφύγιο σε αυτήν. Μόλις το  1960 έπαψε να λειτουργεί η πτέρυγα που δεχόταν ασθενείς και άπορους ηλικιωμένους. Η προσφορά των μοναχών ήταν σημαντική και κατά τη ν διάρκεια του Μακεδονικού αγώνα. Στα τέσσερα Λείψανα της μονής ορκίζονταν τα παλικάρια, από τον Μητροπολίτη Γερμανό Καραβαγγέλη. Την περίοδο ακμής της μονής, σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, υπήρχε μεγάλη βιβλιοθήκη με αξιόλογα χειρόγραφα και βιβλία. Μετά όμως από την μεγάλη πυρκαγιά του 1947, ο μεγαλύτερος όγκος από αυτά καταστράφηκε. Από το 2001 το μοναστήρι έχει νέα βιβλιοθήκη, στους ίδιους χώρους που στέγαζαν την προηγούμενη, η οποία είναι μία από τις μεγαλύτερες Θεολογικές βιβλιοθήκες της δυτικής Μακεδονίας. Επίσης διαθέτει ένα εντυπωσιακό αρχείο εφημερίδων και περιοδικών. Μετόχια της Ιερής Μονής είναι: α) Ταξιαρχών Τσούκας, β) Αγίου Νικολάου Κορομηλιάς, γ) Αγίου Γεωργίου Επταχωρίου, δ) Ταξιαρχών Αετού κ.ά.

ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΜΑΥΡΙΩΤΙΣΣΑΣ

Χτισμένη το 1082 στους χρόνους του Βυζαντινού Αυτοκράτορα Αλεξίου Α’ Κομνηνού,  αυτός ο Βυζαντινός θησαυρός βρίσκεται σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από το κέντρο της Καστοριάς, δίπλα ακριβώς στα νερά της Λίμνης Ορεστιάδα. Το καθολικό της μονής ανήκει στην κατηγορία των μονόχωρων, ξυλόσκεπων βασιλικών. Στα ανατολικά του ναού η αψίδα του ιερού είναι ημικυκλική, ενώ στα δυτικά εμφανίζεται ένας ευρύχωρος νάρθηκας. Κατά την διάρκεια των αιώνων έχουν γίνει διάφορες επισκευές στο κτίσμα, με αποτέλεσμα να καταστραφεί μεγάλο μέρος της αγιογράφησης. Οι τοιχογραφίες που διακρίνονται στον ανατολικό τοίχου καθολικού της μονής, τοποθετούνται μισό του 12ου αιώνα και η παράσταση της Δευτέρας Παρουσίας στον ανατολικό και νότιο τοίχο του νάρθηκα, στο τέλος του. Οι εξωτερικές τοιχογραφίες, που απεικονίζουν Αυτοκράτορες και τους Αγίους Δημήτριο και Γεώργιο, τοποθετούνται γύρω στο 1260. Πρόσφατα επέστρεψε στην μονή μια σπάνια εγχάρακτη πλάκα- τυπογραφική μήτρα που αναπαριστά την Κοίμηση της Θεοτόκου. Με αυτή την πλάκα, οι μοναχοί τύπωναν γκραβούρες. Σύμφωνα με την επιγραφή της, κατασκευάστηκε το 1749 στη Βιέννη για λογαριασμό της μονής, με δαπάνη του Καστοριανού Μανουήλ Τσιατλάμπαση. Στο χώρο της μονής υπάρχουν  και άλλα μεταγενέστερα κτίσματα, το μουσείο και ένα παρεκκλήσι στη μνήμη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου.

ΜΟΝΗ ΓΕΝΕΘΛΙΟΥ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΛΕΙΣΟΥΡΑΣ

Σε υψόμετρο 970 μέτρων το 1314, ένας Κλεισουριώτης ιερομόναχος, ο Νεόφυτος, ίδρυσε τη μονή Γενεθλίου της Θεοτόκου. Κλεισουριώτης μοναχός ήταν και αυτός που ξαναέδωσε ζωή στο μοναστήρι το 1813, ο Ησαΐας Πήστας από την μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους, ο οποίος επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, μετά από όραμα της Παναγίας.
Η εκκλησία είναι ρυθμού τρίκλιτης, ξυλόστεγης, τρουλαίας βασιλικής με νάρθηκα και περιβάλλεται από ένα μεγάλο ορθογώνιο φρουριακό συγκρότημα, εντός του οποίου είναι χτισμένο το καθολικό. Οι αξιόλογες τοιχογραφίες της είναι έργο των Χιοναδιτών αγιογράφων Γεωργίου και Γεωργίου. Ξεχωριστό είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο της το οποίο χρυσώθηκε το 1772 από τον Κωνσταντίνο Κτίπα από το Λινοτόπι, περιοχή φημισμένη για τους αγιογράφους, τους αργυρο-χρυσοχόους, τους ξυλογλύπτες (ταλιαδόρους) και τους χαλκογράφους της. Στη μονή υπάρχει και μια θέση για λείψανα που δημιουργήθηκε λίγα χρόνια αργότερα, επίσης από Λινοτοπίτες. 
Στα χρόνια του Μακεδονικού αγώνα περιθάλπει και φιλοξενεί Μακεδονομάχους. Στους χώρους της ο Παύλος Μελάς συγκροτεί τους πυρήνες του αγώνα. Στα μετέπειτα χρόνια, δεν υπάρχει μοναστική αδελφότητα. Ασκητεύει μονάχη της εκεί, η γερόντισσα Σοφία από τον Πόντο. Δουλεύει με ζήλο μέχρι τα βαθιά της γεράματα και θεωρείται από πολλούς Αγία. Τα λείψανά της σώζονται στη μονή, η οποία από το 1993 λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή. Από το 1933 επίσης, αποτελεί μετόχι της μονής Αγίων Αναργύρων Μελισσότοπου.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΑΣ

Μέχρι τις 23 Ιουνίου του 1991 αποτελούσε μετόχι και εκκλησιαστικό παράρτημα της μονής των Αγίων Αναργύρων Μελισσότοπου, η οποία της παραχώρησε αυτοτέλεια και έγινε ανεξάρτητη. Η  παράδοση θέλει τους χώρους της μονής να είναι μέχρι την απελευθέρωση της Μακεδονίας (1912-13), τσιφλίκι Τούρκου μπέη ο οποίος είχε στην δούλεψη του πολλούς χριστιανούς, που είχαν δημιουργήσει δικό τους οικισμό. Αυτός ήταν και ο λόγος που έχτισε έναν μικρό ναό, τον αρχικό της μονής, ο οποίος  και καταστράφηκε. Από επιγραφή που φιλοτέχνησε ο αγιογράφος της μονής, μαθαίνουμε ότι αγιογραφήθηκε «δια χειρός Μιχαήλ» τον Ιούνιο του 1852. 
Πνευματικός γεννήτορας υπήρξε ο αείμνηστος Αρχιμανδρίτης Σεβαστιανός Στεφανόπουλος, ο οποίος και θεμελίωσε την πρώτη πτέρυγα της μονής, είκοσι πέντε μόλις μέτρα από το ξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής. Το 1970 η πτέρυγα ήταν έτοιμη, ενώ ο πλινθόκτιστος μικρός ναός κατεδαφίστηκε για να πάρει την θέση του ένας μεγαλύτερος, τρισυπόστατος ναός. Το καθολικό βρίσκεται στο κέντρο του μοναστηριού, είναι σε ρυθμό σταυροειδούς βασιλικής με τρούλο και θεμελιώθηκε από το Μητροπολίτη Καστοριάς Γρηγόριο Γ΄ στις 20 Μαΐου του 1991. Ο τρισυπόστατος κύριος  ναός είναι αφιερωμένος στην Αγία Τριάδα, στο Γενέσιο του Τιμίου Προδρόμου και στην Αγία Αικατερίνη.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΖΗΚΟΒΙΣΤΑΣ

Βρίσκεται ανάμεσα στα χωριά Σπήλιο, Άγιος Ηλίας, Κερασώνα και Δαμασκηνιά και σύμφωνα με δυο παλιά τουρκικά φιρμάνια, χτίστηκε το 1629 και ανακαινίσθηκε το 1747. Το καθολικό είναι μονόκλιτη θολοσκέπαστη βασιλική με θολοσκέπαστη ευρύχωρη λιτή, της οποίας οι θόλοι δεν φαίνονται εξωτερικά, γιατί ο ναός είναι σκεπασμένος με σαμαρωτή στέγη.
Ο ναός είναι κατάγραφος με τοιχογραφίες που χρονολογούνται το 1785, ενώ το τέμπλο το 1784. Οι τοιχογραφίες φιλοτεχνήθηκαν από το Χιοναδίτη Μιχαήλ και το Δημήτριο Μπορπτουτζιώτη. Σημαντικός ο ρόλος του μοναστηριού στον τομέα των γραμμάτων. Από το 1872 μέχρι το 1885 λειτουργεί σχολείο και οικοτροφείο, όπου φοιτούν μαθητές από τα χωριά της περιοχής και αποφοιτούν σπουδαίου δάσκαλοι.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΤΣΙΡΙΛΟΒΟΥ

Τα κτίρια του παλαιού μοναστηριακού συγκροτήματος πιθανότατα κτίστηκαν το 17ο αιώνα. Από τις 8 Ιουνίου του 1903, η μονή μπήκε ενεργά στο Μακεδονικό αγώνα. Ο Παύλος Μελάς σε επιστολή του, εκθειάζει τον Ηγούμενο Γρηγόριο για την φιλοξενία του και την υποδοχή που του επιφύλαξε το 1904, όταν βρέθηκε εκεί, για να γλυτώσει από τους διώκτες του, Πυρπολήθηκε την νύχτα της 26ης Φεβρουαρίου του 1905 με εντολή του Βουλγαρικού κομιτάτου. Ογδόντα άνδρες εισέβαλαν στην μονή και αφού την λεηλάτησαν, έβαλαν φωτιά στα κελιά των μοναχών. Ήταν μετόχι της μονής Αγίων Αναργύρων μέχρι το 1963, χρονιά που ξαναγεννιέται. Μετά από απόφαση του Μητροπολίτη Καστοριάς, ο Αρχιμανδρίτης Σεβαστιανός Στεφανόπουλος με δύο μοναχές, επαναλειτουργούν την μονή. Με απόφαση του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, το μοναστήρι από ανδρικό γίνεται γυναικείο.

ΜΟΝΗ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ

Βρίσκεται 17 χιλιόμετρα από την πόλη της Καστοριάς, στην περιοχή της Αγίας Κυριακής του Δήμου Μεσοποταμίας. Σχεδόν όλες οι εκδοχές περιστρέφονται γύρω από το λεχθέν ότι πριν μερικές δεκαετίες εμφανίστηκε σε τρία κοριτσάκια η Μητέρα του Θεού, η Θεοτόκος. Στον τόπο όπου εμφανίστηκε η Παναγία κτίστηκε ο ναός και εκεί, πάλι με την υπόδειξη Της, βρέθηκε αγίασμα. Τόπος Θεοφανείας. Λιμάνι προστασίας και σωτηρίας του λαού της σε κάθε δυσκολία. Το καλοκαίρι του 2003 άρχισε η ανέγερση της μονής που σήμερα λειτουργεί ως γυναικεία κοινοβιακή. Στο μοναστήρι φυλάσσεται ως πολύτιμο κειμήλιο και φυλακτό ένα μικρό τεμάχιο της Τιμίας Ζώνης της Υπεραγίας Θεοτόκου καθώς και τεμάχια ιερών λειψάνων πολλών αγίων.

ΜΟΝΗ ΤΑΞΙΑΡΧΩΝ ΤΣΟΥΚΑΣ

Ιδρύθηκε επί Αυτοκρατόρων Ανδρόνικου του Παλαιολόγου και Ειρήνης. Η παλιά τράπεζα της μονής, η οποία σώζεται, είναι ένα μοναδικό δείγμα μεταβυζαντινής αρχιτεκτονικής της πέτρας, χαρακτηρισμένο ως διατηρητέο μνημείο από το 1961. Σώζονται επίσης και δύο ναοί, το καθολικό των Ταξιαρχών και της Ζωοδόχου Πηγής. Οι Ταξιάρχες θυμίζουν Μετέωρα, καθώς τα κτίσματα μοιάζουν να κρέμονται σε έναν μεγάλο βράχο, σε ύψος 150 μέτρα πάνω από τον παραπόταμο του Αλιάκμονα. Από το ναό, σώζονται τέσσερις μεγάλες εικόνες και κάποιες μικρές, μέρος του τέμπλου και αντίγραφο επιγραφής που αναφέρει έτος ιδρύσεως το 1255. Το μοναστήρι που είχε μεγάλη περιουσία σε κτήματα και ζώα , καταστρέφεται ολοσχερώς από πυρκαγιά πού έβαλαν Ιταλοί στρατιώτες το 1943. Είχε άβατο και για αυτό το λόγο οι γυναίκες μπορούσαν να προσκυνήσουν μόνο στον ναό της Ζωοδόχου πηγής.  Στην κόγχη του ιερού του μπορείτε ακόμα και σήμερα να ανακαλύψτε εξαίσιες λεπτομέρειες από τα χρώματα και την τέχνη της παλαιάς αγιογράφησης των τοίχων. Πρόσφατα ανακαλύφθηκε στην περιοχή ένας σπάνιας αξίας σπήλαιο, βάθους 100 μέτρων.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΖΑΧΑΡΙΑ

Μεταβυζαντινό μοναστήρι, εντυπωσιακό μνημείο στο δήμο Νεστορίου πάνω στο Γράμμο, χτίστηκε στα τέλη του 16ου αιώνα, κοντά σε οικισμό που έφερε το ίδιο όνομα και καταστράφηκε από τους Τούρκους το 1769, κατά  τα Ορλωφικά . Σήμερα σώζεται μόνον το κτίσμα του καθολικού της μονής που είχε σχέση με τη μονή της Τσούκας. Είναι ναός σταυροειδής με τρούλο, εξωτερικά διακοσμημένος με κεραμοπλαστική και μια παλαιά τοιχογραφία  του αγίου Ζαχαρία στο υπέρθυρο. Στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν αγιογραφίες που διατηρούνται μέχρι και σήμερα, πιθανότατα έργο Λινοτοπιτών και αυτές.
Κτητορική επιγραφή που ήταν τοποθετημένη στο υπέρθυρο της εισόδου του ναού και δυστυχώς δεν υπάρχει, ήταν γραμμένη στα βλάχικα με ελληνικούς χαρακτήρες και το κείμενο της είχε ως εξής : «Κάρι βα σ΄ίντρα τρου αέστα μπισιάρικα σι βα σ΄ινκλίνα κου εβλάβιε Ντουμνινζάου βα λι ατζιούτα – Όποιος  θα μπει σε αυτό το ναό και θα προσκυνήσει με  ευλάβεια, ο Θεός θα τον βοηθήσει».

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΚΟΡΟΜΗΛΙΑΣ

Κατά τους Βυζαντινούς χρόνους στο φαράγγι της Κορομηλιάς, ιδρύθηκε η ιερά Μονή των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Αργότερα, το 1716, ο μοναχός Μελέτιος ανέγειρε σε χαμηλότερο σημείο την Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου που άφησε έντονα τα ίχνη της στη διάρκεια των αιώνων στις ευαίσθητες περιοχές των Κορεστείων και της ευρύτερης περιοχής. Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική και στο παρελθόν υπήρχαν αξιόλογες τοιχογραφίες, εικόνες, πολύτιμα κειμήλια και ιερά αντικείμενα. Με τα χρόνια απέκτησε μεγάλη περιουσία σε κτήματα και ζώα, αλλά η πατριωτική δράση των μοναχών και η στήριξη τους στο Μακεδονικό αγώνα, οδήγησαν τους κομιτατζήδες στο να την πυρπολήσουν. Δέος προκαλούν τα ασκηταριά της μονής.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΕΠΤΑΧΩΡΙΟΥ

Η μονή Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου βρίσκεται στους πρόποδες του Τάλιαρου, σε απόσταση τεσσάρων χιλιομέτρων από το Επταχώρι. Ο ναός  είναι αθωνικού τύπου, δηλαδή σταυροειδής εγγεγραμμένος με πλάγιες κόγχες και χωρίζεται στον κυρίως ναό και στη λιτή.
Το  καλοδιατηρημένο καθολικό, ένας σταυροειδής τετρακιόνιος ναός με δύο τρούλους, σκεπασμένους με σχιστόλιθο, είναι του 1625. Οι ξεχωριστές τοιχογραφίες εξαιρετικής μεταβυζαντινής τέχνης και πιθανόν έργο Επταχωριτών ζωγράφων ή Λινοτοπιτών, είναι του 1625 στο ναό και του 1632 στο νάρθηκα. Ιδιαίτερα σκαλίσματα με ζώδια θα δείτε στην ξύλινη πόρτα μεταξύ νάρθηκα και ναού. Η μονή είναι πλέον ανενεργή.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΒΟΓΑΤΣΙΚΟΥ

Ο ναός χτίστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, ύστερα από την ανεύρεση της εικόνας του Αγίου το 1882 στην οποία ένας ευσεβής κάτοικος του χωριού οδηγήθηκε με θαυματουργό τρόπο. Στο μέρος που βρέθηκε η εικόνα χτίστηκε αρχικά μικρό εκκλησάκι και με προφορική άδεια χτίστηκε ο ναός. Οι δωρεές σε χωράφια, ζώα και άλλα είδη συντέλεσαν στο να αποκτήσει περιουσία. Ο προσκυνητικός αυτός ναός με τα γύρω κτίσματα, τα οποία ανακαινίζονταν με τις προσφορές των χριστιανών, χρόνο με το χρόνο πήρε μοναστηριακή όψη.  Οι κάτοικοι τον ονόμασαν μονή, ίσως για να προσδώσουν αίγλη και κύρος στο προσκύνημα, αλλά ως μοναστήρι λειτουργεί τα τελευταία μόλις χρόνια.

ΜΟΝΗ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΕΛΑΝΘΙΟΥ

Στην τοποθεσία Γυαλάδα, σε υψόμετρο 830 μέτρων, λειτουργεί νεόκοπη μονή του Αγίου Γεωργίου Μελανθίου, η οποία εγκαινιάστηκε στις 19 Ιουλίου 2008.