Λαογραφικό και πολιτιστικό ημερολογιο Καστοριάς

Στην Καστοριά γνωρίζουμε πολύ καλά πώς να παντρεύουμε την παράδοση με την διασκέδαση και την σύγχρονη εποχή, μέσα από έθιμα που έρχονται από το βάθος των αιώνων και την θέσπιση νέων πολιτιστικών θεσμών και σύγχρονων δράσεων. Στις επισκέψεις σας στο Νομό μας, όλες τις εποχές του χρόνου, έχετε την ευκαιρία να παρακολουθήσετε και να συμμετέχετε σ΄ αυτές τις εκδηλώσεις, στις οποίες  κυριαρχούν τα ιδιαίτερα πολιτιστικά χαρακτηριστικά του τόπου, μαζί με ατελείωτο κέφι.

ΟΙ ΦΩΤΙΕΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Μεγάλες φωτιές στήνονται σε αρκετά χωριά της Καστοριάς (Κρανοχώρι, Αμπελόκηποι, Λιθιά) λίγο πριν τα Χριστούγεννα, στις 23 Δεκεμβρίου, οι οποίες σύμφωνα με το έθιμο, προορίζονται να ζεστάνουν το νεογέννητο Χριστό. Τα κεράσματα παλαιότερα ήταν νηστίσιμα, στις μέρες μας όμως προσφέρονται τσιγαρίδες και άφθονο κρασί.

ΚΟΛΛΙΕΝΤΑ

Ξημερώματα της 23ης Δεκεμβρίου, παρέες από μικρούς και μεγάλους κατεβαίνουν στους δρόμους και τραγουδούν τα Κόλλιεντα, τα Καστοριανά παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα  κάλαντα με στίχους που απευθύνονται σε κάθε μέλος της οικογένειας ξεχωριστά.

ΑΡΓΕΙΤΙΚΟ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ (31 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ – 2 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ)

Έχει διάρκεια τριών ημερών, από τις 31 Δεκεμβρίου έως τις 2 Ιανουαρίου κι αποτελεί την κορύφωση της διασκέδασης στο Άργος Ορεστικό. Στο Αργείτικο Καρναβάλι το τριήμερο γλέντι ξεκινάει από το απόγευμα της παραμονής της Πρωτοχρονιάς με τα «μπουλούκια» που χορεύουν στις γειτονιές μερακλωμένα από τους ήχους λαϊκών οργάνων. Το μεσημέρι της Πρωτοχρονιάς γίνεται η παρέλαση του καρναβαλιού, με κυρίαρχο στοιχείο τη σάτιρα (πολιτική και κοινωνική) και δεύτερο το θέαμα, στοιχείο από νεώτερες επιδράσεις. Πιο ανθεκτικό στον χρόνο αποδείχθηκε το έθιμο της τρίτης μέρας του καρναβαλιού, της «Πατερίτσας», στις 2 Ιανουαρίου που ντύνονται μόνο οι γυναίκες. Η ονομασία προέρχεται από τότε που οι καταπιεσμένες γυναίκες μιας άλλης εποχής μεταμφιέζονταν με καλυμμένο το πρόσωπο έτσι ώστε να ξεφαντώνουν χωρίς ενδοιασμούς, κρατώντας μια μαγκούρα, την «Πατερίτσα» για να αμύνονται από τα πειράγματα των αρσενικών. Από τότε μέχρι και σήμερα οι Αργίτισσες ξεφαντώνουν σε όλες τους μαχαλάδες και στο τέλος καταλήγουν στην πλατεία του Άργους όλες οι παρέες όπου οι μουσικοί, οι «κλαριντζήδες», ανταγωνίζονται σε ένταση με τα κλαρίνα, τα τρομπόνια, τους ζουρνάδες, τα νταούλια.

ΡΑΓΚΟΥΤΣΑΡΙΑ (6-7-8 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ)

Στο νομό Καστοριάς οι κάτοικοι υποδέχονται το νέο χρόνο με το δικό τους ξεχωριστό τρόπο, τα Ραγκουτσάρια. Είναι το όνομα των καρναβαλικών, σήμερα, εκδηλώσεων της περιοχής, τα ίχνη των οποίων χάνονται στον χρόνο. Στις περισσότερες περιοχές του Νομού, τα Ραγκουτσάρια γιορτάζονται τις δύο πρώτες ημέρες του χρόνου. Εξαίρεση αποτελεί η πόλη της Καστοριάς όπου οι γιορτές είναι τριήμερες. Ξεκινούν στις 6 και ολοκληρώνονται στις 8 Ιανουαρίου. Το ιδιαίτερο όνομα Ραγκουτσάρια  γεννήθηκε πιθανότατα από το λατινικό rogatores που σημαίνει ζητιάνος και θυμίζει τις ομάδες των μεταμφιεσμένων που γυρνώντας από γειτονιά  σε γειτονιά ζητούν κεράσματα για να διώξουν τα κακά πνεύματα από την πόλη. Ακόμα και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους οι γιορτές συνεχίστηκαν. Μουσική, χορός, τραγούδι και μασκάρεμα. Όσοι συμμετείχαν, έπαιρναν θάρρος από την ανωνυμία που προσφέρει η μάσκα και πείραζαν τους περαστικούς. Σήμερα, στις εκδηλώσεις στην πόλη της Καστοριάς, παίρνουν μέρος «μπουλούκια». Κάθε μπουλούκι έχει τη δική του λαϊκή ορχήστρα χάλκινων. Το πρόγραμμα ξεκινά νωρίς το απόγευμα των Θεοφανείων. Τα μπουλούκια ξεχύνονται σε δρόμους και σοκάκια της Καστοριάς και δεν φεύγουν πριν το πρώτο φως της ημέρας. Το κρασί ρέει άφθονο όπως σε κάθε γνήσιο γλέντι. Την δεύτερη μέρα, του Αϊ Γιαννιού, ο ρυθμός ανεβαίνει. Από το μεσημέρι και μετά όλη η πόλη χορεύει. Λόγω της ημέρας, τα μπουλούκια επισκέπτονται σπίτια με Γιάννηδες. Οι εκδηλώσεις κορυφώνονται την τρίτη ημέρα, την Πατερίτσα, στις 8 Ιανουαρίου. Το μεσημέρι παρελαύνουν όλα τα μπουλούκια στην οδό Μητροπόλεως. Τα καλύτερα από αυτά θα βραβευθούν από το Δήμο Καστοριάς, ο οποίος έχει και την ευθύνη της διοργάνωσης των καρναβαλικών εκδηλώσεων. Τα μπουλούκια και ο κόσμος που παρακολουθεί την παρέλαση καταλήγουν στην παλιά Βυζαντινή πλατεία του Ντολτσού, όπου σε ένα οργιαστικό ξεφάντωμα οι ορχήστρες των μπουλουκιών συναγωνίζονται μεταξύ τους πια θα καλύψει την άλλη με τη μουσική της. Το ξεφάντωμα συνεχίζεται για τους Καστοριανούς και τους επισκέπτες της πόλης, που κάθε χρόνο αυξάνονται, μέχρι τελικής πτώσης.

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΗ ΒΕΓΓΕΡΑ

Η λέξη Βεγγέρα προέρχεται από το Ιταλικό «vengi» που σημαίνει «ελάτε». Είναι μία πρόσκληση προς όλους τους Καστοριανούς  για γλέντι μέχρι πρωίας, όπου αναβιώνει παλιό καστοριανό έθιμο.
Οι Βεγγέρες συνδέονταν με τις ατελείωτες χειμωνιάτικες νύχτες της πόλης και δίνονταν στις σάλες ή στα Δοξάτα των αρχοντικών, με συνοδεία εδεσμάτων, άφθονου κρασιού και ζωντανής μουσικής.
Γίνονταν το μήνα Δεκέμβριο, περιμένοντας τη γέννηση του Χριστού. Σήμερα, την παραδοσιακή Βεγγέρα αναβιώνει ο προοδευτικός Σύλλογος  Καστοριάς, πραγματοποιείται το πρώτο 15ήμερο του Δεκεμβρίου και προσφέρονται παραδοσιακά καστοριανά εδέσματα. Μετά τα μεσάνυχτα σβήνουν τα φώτα και με την συνοδεία κεριών και φαναριών, μέλη του Συλλόγου και παρευρισκόμενοι ψάλλουν τα παραδοσιακά κάλαντα. Είναι μια βραδιά που αξίζει να παραβρεθεί κανείς.

ΓΙΟΡΤΗ ΤΣΙΠΟΥΡΟΥ

Στην καρδιά του χειμώνα  στο Άργος Ορεστικό και στη Λιθιά διοργανώνεται η γιορτή του Τσίπουρου. Εξαιρετικό απόσταγμα συνοδεύει τις εκδηλώσεις.

ΜΠΟΥΜΠΟΥΝΕΣ

Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, στις πλατείες της Καστοριάς και στα χωριά στήνονται μεγάλες φωτιές, τηρώντας ένα προχριστιανικό έθιμο που ακούει στο όνομα Μπουμπούνες. Η διαδικασία για την γιορτή ξεκινάει ένα μήνα πριν, με το μάζεμα των ξύλων. Τεράστιες φλόγες και εδέσματα, όπως τσιγαρίδες, και κρασί συνοδεύουν το γλέντι που στήνεται με λαϊκές ορχήστρες σε γειτονιές και πλατείες, μέχρι να τελειώσουν τα ξύλα και η φωτιά να σβήσει και να πάρει μαζί της τα κακά πνεύματα, ώστε ο εξαγνισμός της Σαρακοστής να ξεκινήσει χωρίς αυτά. Οι μεγαλύτερες Μπουμπούνες της πόλης στήνονται στην πλατεία του Ντολτσού, στη συνοικία Απόζαρι, στην πλατεία Ομονοίας, στην Χλόη, στο Νταηλάκη και στην Καλλιθέα.

ΠΑΛΙΑΠΟΥΛΕΣ

Είναι το αντίστοιχο έθιμο της μεγάλης φωτιάς την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, που πραγματοποιείται στο Άργος Ορεστικό.

ΧΑΣΚΑΡΗΣ

Το έθιμο του Χάσκαρη είναι ένα συμβολικό έθιμο που πραγματοποιείται στα σπίτια της Καστοριάς επίσης την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς. Ο πιο ηλικιωμένος, συνήθως ο παππούς της οικογένειας, δένει στην άκρη μιας κλωστής ένα αυγό, βάζοντας τα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας στην διαδικασία να το πιάσουν με το στόμα. Ο συμβολισμός του Χάσκαρη έχει να κάνει με τη Σαρακοστή. Με αυγό κλείνει το στόμα για την νηστεία, με αυγό ανοίγει ξανά το βράδυ της Ανάστασης.

ΡΟΔΑΝΗ

Η Ροδάνη ήταν μια ξύλινη χειροποίητη μεγάλη κούνια που στηνόταν σε πλατείες από την Κυριακή των Βαΐων μέχρι και την Κυριακή του Θωμά. Το εισιτήριο ανόδου ήταν ένα αυγό ή χρήματα. Η προέλευση και αυτού του εθίμου είναι προχριστιανική. Θυμίζει τελετουργικό στοιχείο της δεύτερης ημέρας των ανθεστηρίων.
Σύλλογοι που δραστηριοποιούνται σήμερα στην Καστοριά, στήνουν και πάλι την παραδοσιακή Ροδάνη, σε μια προσπάθεια να αναβιώσουν τα έθιμα του τόπου τους.

ΛΑΖΑΡΙΝΕΣ

Το Σάββατο του Λαζάρου, ανύπαντρα κορίτσια, μικρά και μεγάλα, φορώντας λευκά φορέματα, μοιάζοντας με νύφες, έβγαιναν στις γειτονιές, ψέλνοντας τα κάλαντα για το Λάζαρο. Οι νοικοκυρές τις κερνούσαν αυγά και άλλες λιχουδιές. Τα κορίτσια αυτά άκουγαν στο όνομα Λαζαρίνες ή Λαζαρίτσες. Στο Δήμο των Αγίων Αναργύρων το έθιμο διατηρείται μέχρι σήμερα.

ΚΛΗΔΟΝΑΣ

Ένα ακόμα κατάλοιπο των αρχαίων Ανθεστηρίων είναι και αυτό του Κλήδονα, κατά το οποίο οι ανύπανδρες κοπέλες στις 24 Ιουνίου, ημέρα που γεννήθηκε ο Ιωάννης ο Πρόδρομος και γιορτάζεται η καρποφορία της γης, μαντεύουν μέσα από στίχους και τυχαία ονόματα που θα ακουστούν, την «τύχη τους». Έτσι, λοιπόν, κάποια από τα σπίτια της Καστοριάς με ανύπανδρα κορίτσια, διοργανώνουν τον Κλήδονα, στολίζοντας στην αυλή κλαδί δένδρου στερεωμένο σε άμμο με φρούτα της εποχής. Εκεί συγκεντρώνονταν τα κορίτσια της γειτονιάς. Στη συνέχεια, έτρωγαν γλυκά, διάβαζαν στιχάκια, τραγουδούσαν και χόρευαν γύρω από τον στολισμένο Κλήδονα, με την ελπίδα η ερχόμενη χρονιά να τις βρει παντρεμένες. Λίγα χρόνια πριν ξεκινήσει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, το έθιμο άρχισε να σβήνει. Σήμερα γίνονται προσπάθειες για την αναβίωση του από το Σύλλογο Φιλόπτωχου Αδελφότητας Ταμείου Κυριών Καστοριάς.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ

Οι πολιτιστικές εκδηλώσεις στο Νεστόριο για το καλοκαίρι ξεκινούν με το πανηγύρι του Αγίου Πνεύματος στο Άνω Νεστόριο.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ

Με σειρά εκδηλώσεων τιμούν στις 20 Ιουλίου, τον προστάτη τους Προφήτη Ηλία τα μέλη του Συνδέσμου Γουνοποιών Καστοριάς. Οι εκδηλώσεις που έχουν θρησκευτικό και πολιτιστικό χαρακτήρα διοργανώνονται στην πόλη της Καστοριάς. Μεγάλο πανηγύρι έχουμε και στην Κοτύλη.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΑΓΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

Στις 26 Ιουλίου οι Καστοριανοί τιμούν τη μνήμη της Αγίας διοργανώνοντας πανηγύρια σε διάφορες περιοχές του Νομού όπως στο χωριό Μανιάκοι, στο Κωσταράζι και στο Επταχώρι.

ΓΙΟΡΤΗ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΥ ΨΑΡΙΟΥ

Ψάρια από τη λίμνη της Καστοριάς ψήνονται στο τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου στη βόρεια παραλία της πόλης. Η γιορτή διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό- Εξωραϊστικό Σύλλογο «Το Απόζαρι», με παράλληλες εκδηλώσεις όπως συναυλίες και διαγωνισμό ψαρέματος.

ΟΡΕΣΤΕΙΑ

Πρόκειται για ένα κύκλο πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται από τη Δημοτική Επιχείρηση Πολιτισμού και Ανάπτυξης Άργους Ορεστικού σε όλα τα δημοτικά διαμερίσματα, το τελευταίο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου. Το πρόγραμμα των εκδηλώσεων περιλαμβάνει μουσικές συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, ειδικές βραδιές για τους νέους, εκθέσεις ζωγραφικής, βιβλίου και φωτογραφίας καθώς και λαογραφικών στοιχείων.

ΠΑΝΗΓΥΡΙ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ ΟΡΕΣΤΙΚΟ

Την τελευταία εβδομάδα του Σεπτεμβρίου στο Άργος Ορεστικό, διοργανώνεται η μεγάλη εμποροπανήγυρις που θεωρείται από πλευράς συμμετοχών και επισκεπτών η 3η στην Ελλάδα!

ΓΙΟΡΤΗ ΦΑΣΟΛΙΟΥ

Στην περιοχή των Λακωμμάτων και του Μελισσοτόπου το πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου διοργανώνεται «Γιορτή Φασολιού». Στους επισκέπτες προσφέρονται φασολάδα και άφθονο κρασί και στο χώρο λειτουργεί έκθεση ποικιλίας φασολιών.

ΓΙΟΡΤΗ ΜΗΛΟΥ

Πραγματοποιείται στον οικισμό της Πολυκάρπης, μέσα στον Οκτώβριο με την διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων και εκθέσεων μήλων και γεωργικών μηχανημάτων.

ΓΙΟΡΤΗ ΚΑΣΤΑΝΟΥ

Στον οικισμό Καστανόφυτο, λίγο πριν τη γιορτή του Αγίου Δημητρίου, το κάστανο, η βασική καλλιέργεια  της περιοχής, έχει την τιμητική του. Οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν δωρεάν κάστανα και κρασί και να διασκεδάσουν με τις ορχήστρες ζωντανής παραδοσιακής μουσικής και τις παραστάσεις από χορευτικά συγκροτήματα.

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ  ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

Με σειρά τριήμερων εκδηλώσεων γιορτάζεται η απελευθέρωση της πόλης της Καστοριάς από τον τουρκικό ζυγό, στις 11 Νοεμβρίου του 1912.