Η ιστορία της Καστοριάς


Στα χρόνια του Βυζαντίου, η Καστοριά αποκτά μεγαλοπρέπεια και αίγλη, όταν ο Ιουστινιανός Α’ οχυρώνει την πόλη με ισχυρό φρούριο, και της δίνει το όνομα Ιουστινιανούπολη. Την ίδια εποχή η πόλη μετατρέπεται σε κέντρο πολιτιστικό, οικονομικό και στρατιωτικό, γίνεται πυρήνας καλλιτεχνικός, πνευματικός και θρησκευτικός. Κατά τους μεταβυζαντινούς χρόνους η Καστοριά αναδεικνύει πολλούς ανθρώπους των γραμμάτων, ευεργέτες και δασκάλους του Γένους. 
Από τον 9ο αιώνα άρχισαν να χτίζονται οι περίφημες βυζαντινές εκκλησιές, ενώ η τέχνη της βυζαντινής αγιογραφίας έφτασε στην ακμή της τον 13ο και 14ο αιώνα. Εξαίσια δείγματα αυτής της δραστηριότητας είναι οι πολυάριθμοι ναοί της Καστοριάς, μερικοί από τους οποίους στέκουν σ’ αυτήν την γωνιά της μακεδονικής γης πάνω από 1000 χρόνια. Περισσότερες από 80 βυζαντινές αλλά και νεότερες εκκλησίες βρίσκονται διάσπαρτες στις γραφικές γειτονιές της. Αξίζει να διαθέσετε χρόνο, προκειμένου να επισκεφθείτε αυτούς τους ναούς-κομψοτεχνήματα της βυζαντινής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Μέσα στην πόλη συναντάτε περί τις 55 εκκλησίες. 
Οι σπουδαιότερες είναι ο ναός του Ταξιάρχη της Μητροπόλεως, του 9ου αιώνα, ο οποίος διαθέτει υπέροχες τοιχογραφίες διαφόρων εποχών, ο Άγιος Νικόλαος Κασνίτζης, του 12ου αιώνα, η πολυφωτογραφημένη και διάσημη Παναγία Κουμπελίδικη, του 13ου αιώνα. Περίφημος ναός που αξίζει ιδιαίτερα την προσοχή σας είναι εκείνος του Αγίου Στεφάνου, ο οποίος διαθέτει έναν πρωτότυπο γυναικωνίτη αλλά και την επιβλητική σκηνή της Δευτέρας Παρουσίας με την παλαιότερη ζωγραφική μετά την εικονομαχία. Για να θαυμάσετε αυτά τα σπουδαία μνημεία καλό είναι να απευθυνθείτε στον αρμόδιο φύλακα του Βυζαντινού Μουσείου, ο οποίος θα είναι και ο ξεναγός στην περιήγησή σας. Μάλιστα, μπορείτε να επισκεφθείτε το μουσείο για να θαυμάσετε από κοντά τα πανέμορφα και περίτεχνα εικονίσματα από τις εκκλησιές της Καστοριάς.

Δείγμα της υψηλής κοινωνικής και οικονομικής στάθμης της Καστοριάς και του ανώτερου βιοτικού επιπέδου των κατοίκων της είναι, εκτός από τις εκκλησιές, τα πανέμορφα αρχοντικά της. Ο πλούτος και η ευμάρεια που έφερε το γουνεμπόριο στην πόλη αποτυπώθηκε και διατηρείται μέχρι σήμερα στις κατοικίες που έκτισαν οι εύποροι και πολυταξιδεμένοι κάτοικοί της. Περπατήστε στα σοκάκια της, ανάμεσα στους φιλόξενους κατοίκους και τους γοητευμένους επισκέπτες και σίγουρα θα εντυπωσιαστείτε από την υψηλή αισθητική των αρχοντικών της. 
Η αύρα του τόπου είναι δυνατή, ικανή να σάς μεταφέρει την ατμόσφαιρα του 18ο και 19ο αιώνα, εποχή κατά την οποία οι Καστοριανοί ταξίδευαν στην Ευρώπη και επέστρεφαν στην πατρίδα με χρήμα αλλά και με… αέρα ευρωπαϊκό. Η αρχιτεκτονική των αρχοντικών κατοικιών είναι επηρεασμένη από τους ρυθμούς της Μακεδονίας και της βόρειας Ευρώπης. Τα αρχοντικά είναι συνήθως τριώροφα. Οι κάτω όροφοι και το ισόγειο είναι από πέτρα, ενώ οι πάνω όροφοι είναι ξυλόκτιστοι, με χαγιάτια, περίτεχνα ξύλινα μπαλκόνια και πλατιά υαλόφρακτα ανοίγματα για άφθονο φως (βιτρό). 
Τα σπίτια των Καστοριανών είναι φιλόξενα, οι οικογένειες τους αλλά και οι επισκέπτες τους ζούσαν σε χώρους ζεστούς, άνετους, με πλούσιο εσωτερικό διάκοσμο, τοιχογραφίες και φεγγίτες με τζάμια χρωματιστά. Το Ντολτσό είναι μια πανέμορφη και γραφική αρχοντογειτονιά της Καστοριάς, που «φιλοξενεί» πολλά από τα κομψά αρχοντικά σπίτια της πόλης (ντολτσό σημαίνει γλυκό και η συνοικία πήρε το όνομα αυτό από την γλυκιά ζωή που έκαναν οι Καστοριανοί της περιοχής). Το Ντολτσό απλώνεται στην πλαγιά του λόφου και φτάνει ως τα νερά της λίμνης. Στην γραφική πλατεία αξίζει να επισκεφθείτε το μοναδικό επισκέψιμο αρχοντικό του Νεράντζη Αϊβαζή, το οποίο από το 1975 λειτουργεί ως Λαογραφικό Μουσείο. 
Το αρχοντικό του Αϊβαζή αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της λαϊκής μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής αλλά και του τρόπου διαβίωσης των παλιών Καστοριανών.
Ακούστε με προσοχή τις πληροφορίες και τις περιγραφές της καθημερινής ζωής σε ένα τυπικό αρχοντικό της Καστοριάς των προηγούμενων αιώνων από τον φύλακα και ξεναγό του μουσείου.

Θα αισθανθείτε πως πάτε πίσω στο χρόνο, πως ζείτε για λίγο στην εποχή εκείνη, πως περιπλανιέστε στους χώρους του σπιτιού, ακούτε τις συνομιλίες των ενοίκων, αφουγκράζεστε τα καθημερινά άγχη τους, μυρίζετε τις νοστιμιές που γεύονταν.  
Είναι σαν να μπήκατε στη μηχανή του χρόνου. Και μάλλον θα «παραμείνετε» για λίγο ακόμα, αφού μια ακόμα γραφική γειτονιά της Καστοριάς περιμένει να την γνωρίσετε. 
Ακούστε με προσοχή τις πληροφορίες και τις περιγραφές της καθημερινής ζωής σε ένα τυπικό αρχοντικό της Καστοριάς των προηγούμενων αιώνων από τον φύλακα και ξεναγό του μουσείου. 
Θα αισθανθείτε πως πάτε πίσω στο χρόνο, πως ζείτε για λίγο στην εποχή εκείνη, πως περιπλανιέστε στους χώρους του σπιτιού, ακούτε τις συνομιλίες των ενοίκων, αφουγκράζεστε τα καθημερινά άγχη τους, μυρίζετε τις νοστιμιές που γεύονταν.  
συναντάτε το μοναστήρι της Παναγίας Μαυριώτισσας, ένα σπουδαίο αξιοθέατο με εσωτερικές και εξωτερικές τοιχογραφίες του 12ου αιώνα. Τα νερά της λίμνης μπορεί να μην έχουν πια κάστορες, ωστόσο φιλοξενούν γλάρους, ροδοπελεκάνους, σταχτόχηνες, βαλτόπαπιες, αλλά και πέρκες, πέστροφες, γουλιανούς, κυπρίνους, χέλια. Τα περισσότερα από αυτά τα ψάρια μπορείτε να τα… συναντήστε σε εστιατόρια και ταβέρνες της πόλης, μαγειρεμένα με δεκάδες συνταγές. Δοκιμάστε «ταβά», γουλιανός στο φούρνο με ντομάτα και κρεμμυδάκι, ή «σαρμάδες», καθώς και τα εξαιρετικά τουρσιά που θα συνοδεύσουν το γεύμα σας